Piyano genellikle el ile çalınan bir müzik aleti olarak bilinse de ayaklar da önemli ölçüde kullanılır. Özellikle icra edilen eseri süslemek, müzikal ifadeyi güçlendirmek ve ton kalitesini artırmak için ayaklarla kontrol edilen pedallar kullanılır. Bazı piyanolarda iki, bazılarında ise üç tane bulunan piyano pedalları temelde piyanodan çıkan sesi değiştirme ve zenginleştirme işlevi üstlenir. El ve ayak koordinasyonunu iyi sağlamak, piyano üzerinde tam hakimiyet sunar.
Piyano Pedalları ve Görevleri
Piyano pedalları sağ pedal, sol pedal ve orta pedal olmak üzere çoğu piyanoda üç tane bulunur. Ancak iki pedallı piyanolara da rastlanabilir. Bu pedallar ile görevlerini aşağıdaki gibi sıralayabilmek mümkün:
- Sağ Pedal: Bu pedal aynı zamanda sustain pedalı ya da damper pedalı olarak da bilinir. Sağ pedal, notaların sesini uzatmaya yarar. Pedala basıldığında, piyanodaki tüm tellerden damperler kaldırılır ve notalar, parmaklar tuşlardan çekilse bile titreşmeye devam eder. Bu sayede notaların daha uzun süre duyulması ve daha zengin, yankılı bir ses elde edilmesini sağlanmış olur.
- Sol Pedal: Una Corda pedalı olarak da adlandırılan sol pedal, piyanoya ses yumuşaklığı kazandırır. Sol pedala basıldığı zaman, çekiçler tellere daha yavaş bir şekilde vurur. Bu da notaların daha yumuşak çıkmasına olanak tanır. Slow müziklerde ya da duygusal parçalarda sol pedaldan sıklıkla yararlanılır.
- Orta Pedal: Sustenuto pedalı ya da orta pedal da sağ pedal gibi nota uzatma için kullanılır. Ancak sağ pedal tüm notaların uzatılmasını sağlarken; orta pedal sadece basılan notayı uzatır. Orta pedala basıldığı zaman, diğer tüm notalar susturulur. Yalnızca basılı olan nota uzar.
Pedal Kullanma Teknikleri
Piyano pedal kullanımı kolay gibi görünse de bazı incelikler barındırır. Aşağıdaki teknikler ile piyano pedalları daha iyi kullanılabilir:
- Zamanlama: Pedallara doğru zamanlama ile basılması gerekir. Özellikle sağ pedala erken ya da geç basılması durumunda sesler karışabilir. Genellikle akor değiştiğinde pedalın serbest bırakılıp yeniden basılması ile doğru zamanlama yakalanabilir.
- Hassasiyet: Pedala basarken uygulanan güç, pedal hassasiyetine neden olur. Pedala yavaş basılması durumunda “yarım pedal” etkisi yaşanır ve notalar yarım ölçü uzar. Pedala güçlü bir şekilde basıldığında ise sesler tam uzar. Çalınan parçaya göre hassasiyetin ayarlanması daha doğru olur.
- Karmaşık Pasajlarda Seri Pedal Kullanımı: Karmaşık pasajlar icra edilirken sağ pedalın daha seri kullanılması gerekir. Ayağı sık sık kaldırmak ve yeniden basmak, seslerin karışmasını engeller. Aynı zamanda çıkan sesin daha temiz olmasına imkân tanır.
- Pedal Pratiği: Pedalları daha etkili bir şekilde kullanabilmek için sıklıkla pratik yapılması, bu işteki en önemli teknik olarak ifade edilebilir. Özellikle piyano çalmaya yeni başlayanların sık sık pedal pratiği yapması gerekir. Başlangıçta parmaklar ile ayakların birbirleri ile koordine edilmesi zor gelse de zaman içerisinde doğru pratiklerle istenilen hız yakalanabilir.
Piyano Pedalı Kullanımında Sık Yapılan Hatalar
Piyano pedal kullanımı esnasında bazı hatalar sıklıkla tekrarlanır. Piyano pedalına basılı tutmak bu hatalar arasında ilk sırada yer alır. El ve ayak koordinasyonunun sağlanamamasından dolayı yapılan bu hata, notaların karışmasına ve seslerin bozulmasına yol açar. Pedala erken ya da geç basılması da pedal kullanırken yapılan hatalardan biridir. Bu hata da genellikle yeterli pratik yapılmaması nedeniyle meydana gelir. Pedala basma zamanının kaçması da seslerin karışmasına ve notaların uyumsuzluğuna neden olur.
Piyano pedalları aşırı kullanıldıkları zaman da estetik açıdan bir hata yaratırlar. Çok sık pedal kullanmak, müziğin doğallığının kaybolmasına ve piyanonun esas sesinin yeterince alınamamasına zemin hazırlar. Ayrıca pedallara sık basmak, icra edilen esere yönelik yorumları olumsuz etkiler. Doğru yerde, doğru ölçüde pedal kullanımı ise eserin kalitesini artırır. Son olarak da pedalın aşırı sert kullanımının da sıklıkla yapılan bir hata olduğunu söylemek yanlış olmaz. Pedala ani ve sert bir şekilde basmak, özellikle yavaş ve duygusal parçalarda beklenmeyen ritim artışlarına ve ses yükselmelerine neden olur. Pedalın doğru yerde ve ideal sertlikte kullanılması, müzik kalitesinin bozulmadan sürdürülmesi için önem arz eder. Yoğun pratiklerle bu tür hataların üstesinden gelinebilir.